Khóa đào tạo RAP&MASSCOTE và Định chuẩn hệ thống tưới (BENCHMARKING) do Dự án JICA2 tổ chức tại Nghệ An.
11/08/2014 07:07:16

Trong 2 tuần, từ ngày 15/07/2014 đến ngày 30/07/2014, Ban CPO đã kết hợp cùng Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam tổ chức 2 khóa đào tạo: Đánh giá hoạt động và xây dựng kế hoạch chiến lược Hiện đại hóa hệ thống tưới (RAP&MASSCOTE) và Định chuẩn hệ thống tưới (BENCHMARKING) tại công ty TNHH một thành viên Thủy lợi Bắc Nghệ An, Huyện Yên Thành, Tỉnh Nghệ An.

   Tới tham dự khóa đào tạo gồm Lãnh đạo Ban CPO, các cán bộ CPMU JICA2.

   Về phía tỉnh Nghệ An có sự tham gia của lãnh đạo Sở NN&PTNT Nghệ An, Lãnh đạo PMU Nghệ An, các cán bộ Chi cục trồng trọt, chi cục Thủy lợi.

   Công ty TNHH 1 thành viên thủy lợi Bắc Nghệ An, các xí nghiệp trực thuộc công ty, cán bộ Thủy nông của 04 huyện: Yên Thành, Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Đô Lương, 01 thị xã Hoàng Mai, các IMC và các đơn vị liên quan ở địa phương. 

  Trong hai thập kỷ qua, Việt Nam đã không còn là một đất nước thiếu lương thực và đã trở thành một trong những nhà xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Công tác thủy lợi đóng một vai trò ngày càng quan trọng trong sự phát triển kinh tế nông nghiệp và thủy sản, làm cho thu nhập từ sản xuất nông nghiệp và phi nông nghiệp ngày càng đa dạng.

   Khoảng 70% tài nguyên nước của Việt Nam là dành cho tưới, trong khi đó nhu cầu sử dụng nước trong các lĩnh vực khác ngày càng tăng, bao gồm: thủy điện, giao thông, kiểm soát mặn, thủy sản, công nghiệp và sinh hoạt. Việc quản lý sự cạnh tranh hoặc xung đột tiềm tàng trong các lĩnh vực (và người dùng) sử dụng nước khác nhau là một thách thức đang dần nổi lên. Nền nông nghiệp có tưới của Việt Nam sẽ phải sử dụng nguồn nước hiệu quả hơn với lượng nước dùng ngày càng ít đi để cải thiện hơn nữa về năng suất, chất lượng và thu nhập của người nông dân. Để tích hợp các vấn đề về kỹ thuật, kinh tế và thể chế một cách đúng cách, việc đánh giá lại các khái niệm về dịch vụ tưới và hiện đại hóa tưới là cần thiết trong bối cảnh của Việt Nam hiện nay.

  Thực tế cho thấy hầu hết các hệ thống tưới tại Việt Nam hiện chỉ có thể khai thác được khoảng 50% năng lực thiết kế, nguyên nhân chủ yếu là do cải tạo, nâng cấp thiếu đồng bộ, sự xuống cấp của các công trình thủy lợi, sự manh mún của các ô ruộng và trình độ quản lý kém với công nghệ lạc hậu.

   Những năm gần đây, Chính phủ Việt Nam đã có nhiều những nỗ lực nhằm cải thiện, nâng cao hiệu quả các hệ thống tưới từ các chương trình cho vay dài hạn của Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) và Ngân hàng thế giới WB, JICA cũng như của nhiều nước khác. Các dự án này đã từng bước tiếp cận và tiến tới hiện đại hóa một số hệ thống tưới. Tại Việt Nam phương pháp đánh giá Nhanh RAP/MASSCOTE đã được sử dụng trong các tiểu dự án thuộc Dự án hỗ trợ thủy lợi Việt Nam (VWRAP) của Ngân hàng thế giới vào năm 2007. Tiếp sau đó là Dự án đầu tư mới tập trung ở khu vực miền Trung và miền Bắc có tên là “Dự án cải thiện nông nghiệp có tưới –WB7”. Dự án Khôi phục, nâng cấp hệ thống thủy lợi Bắc Nghệ An JICA2 là một dự án lớn và có phạm vi ảnh hưởng rộng rãi. Chính vì vậy nên 02 khóa đào tạo: RAP/ MASSCOTE và BENCHMARKING là rất cần thiết và quan trọng.

   RAP & MASSCOTE là gì?

   Hiện đại hóa cần được hiểu là một quá trình nâng cấp kỹ thuật và quản lý với mục tiêu cải thiện việc sử dụng nguồn tài nguyên nước, nó yêu cầu có sự thay đổi cả “phần cứng” và “phần mềm”, do đó để thực hiện công tác hiện đại hóa thì phải hiểu được hiện trạng của hệ thống cũng như các hạn chế đang tồn tại trong hệ thống. Các công cụ đánh giá hiệu quả của hệ thống tưới và cung cấp các giải pháp thiết thực nhằm cải thiện hoạt động và quản lý của hệ thống là Quy trình đánh giá nhanh RAP và MASSCOTE

   Quy trình đánh giá Nhanh RAP thực chất là sự xem xét thông tin có hệ thống về hoạt động của một hệ thống tưới, Thông tin về quản lý tài chính và hành chính từ những dữ liệu điều tra, khảo sát tình trạng cơ sở hạ tầng.

   RAP là một tập hợp có hệ thống các thủ tục phục vụ cho việc chuẩn đoán sự hoạt động và mức độ cung cấp nước của một hệ thống tưới. Nó cung cấp một bức tranh toàn cảnh về hiện trạng hệ thống tưới trong đó thể hiện rõ ràng nơi nào cần phải nâng cấp, các khu vực nào trong hệ thống đang có vấn đề cần giải quyết. Các chỉ tiêu đánh giá RAP còn góp phần xác định các thứ tự ưu tiên trong quá trình nâng cấp và được sử dụng để so sánh lựa chọn phương án cải tạo, nâng cấp trong kế hoạch hiện đại hóa.

   Nội dung chính của RAP bao gồm hệ thống chỉ số ngoại lai và hệ thống chỉ số nội tại. Các chỉ số ngoại lai chỉ ra sự hoạt động của hệ thống trên cơ sở tỷ lệ hoặc tỷ lệ phần trăm của dữ liệu đầu vào (nguồn cung cấp nước) và dữ liệu đầu ra của hệ thống (điểm nước đến). Nó so sánh các dữ liệu đầu vào và đầu ra để đánh giá về “phần cứng” và các quá trình vận chuyển cũng như phân phối nước nội tại tới tất cả các cấp trong hệ thống. Các chỉ tiêu ngoại lai không cung cấp các thông tin chi tiết về “bên trong” của quá trình dẫn đến tình trạng hiện tại của hệ thống cũng như những gì cẩn phải làm để cải thiện, nâng cao hiệu quả. Chúng được dùng như một phần chuẩn mực trong việc giám sát những tác động của hiện đại hóa đến tổng thể hệ thống.

   Phân tích các chỉ tiêu nội tại cho phép xác định nguyên nhân về tình trạng của hệ thống, tức là hệ thống hiện đang vận hành như thế nào và tại khâu nào trong quá trình vận hành đó có vấn đề trong dịch vụ phân phối nước cho tất cả các cấp, các chỉ số nội tại đánh giá về mặt định lượng của các quá trình nội bộ như các nguồn nước được sử dụng, và đầu ra là các dịch vụ nước tới người dùng phía hạ lưu. Nó liên quan đến các thủ tục hoạt động, quản lý  và thiết lập thể chế của hệ thống. Chúng được xem như một cách tiếp cận và thấu hiểu toàn diện về các vấn đề ảnh hưởng đến dịch vụ cung cấp nước và hiệu suất tổng thể của hệ thống, do đó thông qua việc phân tích các chỉ số nội tại sẽ biết được những gì có thể hoặc nên thực hiện hiện đại hóa hệ thống.

    Nói tóm lại, qui trình đánh giá nhanh (RAP) cho phép xác định một cách nhanh chóng và có hệ thống những chỉ tiêu chính của một dự án tưới. Các chỉ tiêu chính thu được từ RAP sẽ giúp có được những nhận thức và thực tế, từ đó hỗ trợ cho các quyết định về những vấn đề sau:

  • Khả năng bảo toàn nước trong 1 dự án.
  • Những yếu kém cụ thể trong quá trình vận hành, quản lý, các nguồn lợi và phần cứng của dự án.
  • Các biện pháp cụ thể cho hiện đại hóa có thể tiến hành được để nâng cao hoạt động của dự án.

   MASSCOTE là một phương pháp đánh giá quá trình, hiệu quả hoạt động cũng như xây dựng kế hoạch hiện đại hóa hệ thống tưới. MASSCOTE được phát triển bởi Tổ chức Nông lương thế giới (FAO) với nội dung tổng hợp tất cả các khía cạnh trong quản lý tưới thành một khung chuẩn nhằm cải thiện qui trình vận hành hệ thống tưới dựa trên kinh nghiệm các chương trình hiện đai hóa ở Châu Á trong giai đoạn 1998-2006.

    Vận hành kênh là một công việc phức tạp với sự liên quan của nhiều hoạt động quan trọng trong quản lý hệ thống tưới. Các khía cạnh khác nhau của quản lý tưới cần phải được kết hợp với nhau một cách nhất quán, bao gồm:

  • Dịch vụ tới người dùng;
  • Chi phí và các nguồn lực dành cho công tác O&M;
  • Thực hiện công tác giám sát và đánh giá (M&E);
  • Các hạn chế về thời gian và tài nguyên nước;
  • Các hạn chế và cơ hội về phần cứng liên quan tới địa hình, khí hậu…

  MASSCOTE nhằm mục đích tổ chức các hoạt động hiện đại hóa hệ thống tưới thông qua qui trình khép kín với các bước:

  • Xác định các đặc tính của hệ thống, của nước và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý;
  • Phân chia ranh giới các đơn vị quản lý;
  • Xác định chiến lược về dịch vụ và vận hành cho mỗi đơn vị quản lý; và
  • Tổng hợp và củng cố chiến lược vận hành cho hệ thống chính;

  MASSCOTE là một quá trình lặp đi lặp lại dựa trên 10 bước liên tục, nó nên được thực hiện nhiều hơn một vòng lặp để xây dựng một kế hoạch hiện đại hóa phù hợp. Một vài bước cần thiết cần được thảo luận nhiều lần trước khi đạt được sự thống nhất thỏa đáng. Giai đoạn 1 của MASSCOTE tập trung vào các thông tin cơ bản và giai đoạn 2 tập trung vào tầm nhìn của hệ thống và các tùy chọn cho việc cải thiện quản lý dịch vụ về nước. Chu trình thực hiện MASSCOTE được thể hiện trong hình:

                                                                     Hình 1.1: Chu trình thực hiện MASSCOTE

 

      Thế nào là hệ thống định chuẩn BENCHMAR?

   Hệ thống định chuẩn là quá trình theo dõi, đánh giá hoạt động của tất cả các hệ thống thủy nông một cách toàn diện cả về năng suất, hiệu quả, hiện trạng quản lý, thực trạng cung cấp nước, quản lý tài chính, tác động môi trường một cách thường xuyên và thống nhất thông qua bộ chỉ số đánh giá chung để có thể so sánh hiệu quả hoạt động của một hệ thống giữa năm này với năm khác và giữa các hệ thống với nhau từ đó tìm ra giải pháp cải thiện tình hình một cách thường xuyên. Quy trình thực hiện có 6 bước được thực hiện liên tục và quay vòng: Lập kế hoạch, Thu thập số liệu, phân tích, Tổng hợp, Hành động, Theo dõi, giám sát. Các Học viên có mặt tại Hội thảo đã tập trung thảo luận và đưa ra nhiều giải pháp nhằm hoàn thiện bộ chỉ số nói trên.